Expositie: Jacob & Coba Ritsema met 'Broer achter zus'

De tentoonstelling werpt een nieuwe blik op Jacob Ritsema (1862–1944) en zijn jongere zus Coba Ritsema (1876–1961), één van de bekendste kunstenaars van de Amsterdamse Joffers. Opvallend genoeg bleef niet de oudere broer, maar juist de zus het meest zichtbaar binnen de kunstgeschiedenis.

Jacob Ritsema was een gewaardeerd schilder en leerling van Constant Gabriël. Hij werkte meermalen in kunstenaarskolonie Nunspeet en later in Laren en Kortenhoef. Jacob exposeerde regelmatig en kreeg goede recensies, maar miste de steun van een sterke artistieke kring. Bij de Amsterdamse Joffers speelde juist die onderlinge verbondenheid een grote rol. Lizzy Ansingh fungeerde daarbij als een belangrijke verbindende kracht die de groep zichtbaar maakte. Coba wordt naar voren geschoven als het paradepaardje van de Joffers.

Coba liet haar werk steevast eerst door Jacob beoordelen voordat zij het exposeerde. Toen Jacob in 1944 overleed, zei zij dat zij eigenlijk niet meer kon schilderen — al hervond zij later gelukkig opnieuw haar kracht.

De tentoonstelling onderzoekt niet alleen de relatie tussen broer en zus, maar stelt ook vragen over hoe kunstgeschiedenis ontstaat. Waarom verdwenen zoveel vrouwelijke kunstenaars na hun dood uit beeld? En waarom werden kunstenaars als de Amsterdamse Joffers decennialang verwaarloosd door musea die juist hun erfgoed hadden moeten bewaren?

De vorm van de tentoonstelling is bijzonder. Bezoekers worden uitgenodigd om actief deel te nemen: zij kunnen eigen zaalteksten schrijven, met elkaar in gesprek gaan en via speciale voorzieningen worden ook kinderen gestimuleerd om aandachtiger te kijken. Met behulp van zandlopers moedigt de tentoonstelling bezoekers aan om letterlijk langzamer te kijken. Bezoekers zien er ook schilderijen die met behulp van AI subtiel tot leven zijn gebracht, waardoor details, bewegingen en sfeer op een nieuwe manier beleefd kunnen worden.