We kennen het bekende gezegde: het eerste wat in een oorlog sneuvelt is de waarheid. Dat blijkt, en voor betrouwbare media is het natuurljk ook moeilijk greep te krijgen op de ware feiten. Zo werd bij de raket op het ziekenhuis in de Gaza-strook eerst vermeld (NOS-journaal) dat er mogelijk zo’n 500 slachtoffers waren, en onder het puin wellicht nog honderden mensen zouden liggen. Inmiddels is vastgesteld dat de raket op het parkeerterrein viel, met een veel lager getal aan slachtoffers. Het blijft even triest, maar het effect van de eerste versie van wat der zou zijn gebeurd was heel ingrijpend op beeldvorming, het maakte direct het geplande bezoek van Biden aan Jordanië en andere partijen onmogelijk.

Eenzijdige beeldvorming, verdraaide feitens: wat hebben ze greep op ons. Toch voelen de meeste mensen zich gelukkig wel degelijk betrokken bij de nood in de wereld. Wat betekent dat eigenlijk? Wat voelen we zelf, wat vinden we zelf als we eerlijk aan een beetje zelfonderzoek doen? Ik voel wel de zuigkracht van de gangbare verontwaardiging, de discussies, het wijzen met de vinger. Maar door wat of wie laat ik me voeden: de media? Welke? Mijn eigen bubbel? Doe ik wel voldoende moeite om kennis te nemen van de echte feiten? Trap ik niet gemakkelijk in nepnieuws? We voelen natuurlijk inwendig wel de angst over waar dit allemaal naartoe zal gaan, wat staat ons nog te wachten?

Angst is vaak een motor om te gaan wijzen naar ‘de ander’, zoals de media, de overheid, en te zeggen wat ‘ze’ zouden moeten doen, soms terecht. Bovendien: wat kan ik als klein individu doen aan de grote problemen van de wereld en in eigen land? Tegelijk lijkt het me enorm belangrijk dat we ons oefenen in nuchter verstand, wijsheid, maar ook in het nemen van eigen verantwoordelijkheid. Daar valt winst te behalen. Op sociale media kunnen Jan en Alleman van alles en nog wat de wereld in schieten, becommentariëren, liken, daarmee schieten we vaak geen moer op. Is het opbouwend om berichten met foto te delen van iemand die in Venlo met gestolen pinpas voor een geldautomaat staat? Of van een winkeldiefstal in pak hem beet Capelle aan de IJssel? Waar ik op doel is dat we met ons gedrag onrust kunnen oproepen en een negatieve sfeer onverantwoord versterken.

Nee, ik pleit niet voor een oppervlakkige manier van wegdrukken wat ons niet zint of niet vrolijk maakt. Iemand schreef ooit dat veel mensen een goed geweten danken aan een slecht geheugen (…). In een tijd waarin bijna alles bij voorbaat wordt gewantrouwd en verdacht gemaakt kunnen we als mensen die onszelf serieus nemen tegengas geven. Door alert te zijn op feiten en waarheid, door ons te laten voeden door betrouwbare bronnen en nieuwsgaring. Laten we in gesprekken met vrienden en collega’s in de gaten houden hoe we over onderwerpen praten, en ons niet laten meezuigen in een klachtenkoor of ‘huilen met de wolven in het bos’. Dat laatste kan moeilijk zijn, want jouw afwijkende mening of jouw poging om objectief te blijven wordt je niet altijd in dank afgenomen. Als je je niet conformeert aan groepsgedrag kan jou inzet voor waarheid je zelfs isoleren van de rest. Maar ja, wat is belangrijker: onderduiken in de bubbel, of je zelfrespect verliezen? We zijn aan zet: voor onszelf, maar ook als voorbeeld in wat we voorleven en overdragen aan de volgende generatie.

Ton van Leijen (avanleijen@lijbrandt.nl)